Zes eeuwen diertekenaars

Adriaen Coenen (1514-1587) was een Scheveningse vishandelaar, die alles in zijn wereld tekende, maar toch vooral vissen. Zijn getekend en ingekleurd VISBOECK is digitaal beschikbaar bij de Koninklijke Bibliotheek. 

Sinds Coenen hebben tal van tekenaars hier en in de tropen dieren getekend. Eerst waren die dieren meer curiosa en verzamelobjecten, maar na Linnaeus (1707-1778) werden dieren meer ten behoeve van de wetenschap getekend. Zo tekende Georg Everhard Rumphius (1627-1702) het zeeleven rond Ambon. Aquarelleerde Maria Sybilla Merian (1647-1717) als eerste ecologe, een vrouw (!), haar vlinders en planten in Suriname. Struinde de Nederlandse bestuursambtenaar Robert Jacob Gordon (1743-1795) door de natuur van Zuid-Afrika en legde hij die vast in soms panoramische tekeningen. Werden aan het begin van de 19e eeuw tekenaars, zoals Pieter van Oort (1804-1834), er op uitgestuurd om zoveel mogelijk van de natuur in Nederlands-IndiĆ« op papier vast te leggen. Richtte Herman Schlegel (1804-1884) zich op het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie (RMNH) in Leiden op het tekenen van Europese vogels. En tekende Jozef Willem Huysmans (1880-1916) als 19-jarige de vers gevangen zeedieren, waaronder de zeilvis, aan boord van het expeditieschip Siboga in de Indische wateren.

Huysmans en zovelen na hem hebben samen met onderzoekers nauwkeurig in beeld gebracht op basis van welke kenmerken we nieuwe diersoorten kunnen onderscheiden. Dat gebeurt tot op de dag van vandaag door de tekenaars op de tekenkamer van Museum Naturalis in Leiden, het vroegere RMNH. Zie dit ARTIKEL daarover.

Maar het is niet alleen de natuurwetenschappelijke informatie die het werk van de diertekenaars sinds Adriaen Coenen zo interessant maakt. Het is evenzeer de veranderende omgeving, waarbinnen de tekenaars hun werk deden, en de langjarige ontwikkeling in de techniek, de discipline en de stijl die zij toepasten. Inge van Noortwijk en ik werken aan een overzicht van die geschiedenis met de boeiende, maar geregeld ook dramatische levensverhalen van de tekenaars.